Goncagül Motifi Nedir? Özellikleri ve Türk Süsleme Sanatındaki Yeri

Goncagül motifi nedir? Goncagül, Türk ve İslam süsleme sanatlarında henüz tam olarak açılmamış veya gelişmekte olan bir çiçeğin yandan görünüşünün üsluplaştırılmasıyla oluşturulan bitkisel motiflerden biridir. Hatayi grubuna dâhil edilen goncagül; tezhipten çiniye, seramikten cilt ve kalem işine kadar çok sayıda sanat alanında kullanılmıştır.

Goncagül motifinin en belirgin özelliği, tamamen açılmış bir çiçek yerine tomurcuk veya yarı açılmış çiçek görünüşünü temsil etmesidir. Bu nedenle motif çoğunlukla kıvrık dalların uçlarında, büyük hatayi motiflerinin çevresinde veya kompozisyon içerisindeki geçiş noktalarında görülür.

Türk süsleme sanatında doğadaki çiçekler çoğu zaman birebir kopyalanmamış; sanatçının hayal gücü ve kompozisyon anlayışı doğrultusunda üsluplaştırılmıştır. Goncagül de bu yaklaşımın en karakteristik örneklerinden biridir.

Hatayi, penç ve goncagül birbirleriyle yakın ilişkili olmalarına rağmen çiçeğin gösteriliş biçimine göre birbirinden ayrılır. Penç genellikle çiçeğin yukarıdan görünüşünü temsil ederken goncagül, henüz açılmamış veya gelişmekte olan çiçeğin yandan görünüşüne dayanır.

Bu yazıda goncagül motifinin ne olduğunu, hatayi ve pençten nasıl ayrıldığını, nasıl çizildiğini, Osmanlı ve Selçuklu sanatında nasıl kullanıldığını ve tezhip ile çini sanatındaki yerini ayrıntılı biçimde inceleyeceğiz.

Goncagül Motifi Kısaca Nedir?

Goncagül, açılmamış veya henüz gelişme aşamasında bulunan bir çiçeğin dikey yönde görülerek stilize edilmesi sonucunda oluşturulan geleneksel bitkisel bezeme motifidir.

Bir goncagül motifinde çoğunlukla:

• Kapalı veya yarı açılmış taç yapraklar,
• Çiçeğin alt kısmında çanak yapraklar,
• Dikey bir merkez ekseni,
• İnce bir sap,
• Yanlara açılan küçük yapraklar

görülebilir.

Goncagülün görünüşü gerçek bir gül tomurcuğunu hatırlatabilir. Ancak motifin adı, onun mutlaka botanik olarak gerçek bir gül olması gerektiği anlamına gelmez.

Geleneksel süsleme sanatında goncagül, daha geniş anlamıyla henüz açılmamış stilize çiçek formunu temsil eder.

Goncagül Kelimesi Ne Anlama Gelir?

Goncagül kelimesi, Türkçede kullanılan gonca ve gül kelimelerinin birleşiminden oluşur.

Gonca, henüz açılmamış çiçeği ifade eder.

Bu nedenle goncagül kelimesi genel anlamıyla:

“Açılmamış veya henüz açılmaya başlayan çiçek”

anlamında kullanılmaktadır.

Süsleme sanatı terminolojisinde ise goncagül belirli bir doğal çiçeğin birebir resmi değil, tomurcuk hâlindeki çiçeğin üsluplaştırılmış biçimidir.

Goncagül Hangi Motif Grubuna Girer?

Goncagül, geleneksel Türk süsleme sanatında hatayi grubu motifler arasında değerlendirilir.

Hatayi grubunun temel unsurları arasında:

• Hatayi,
• Penç,
• Goncagül,
• Yaprak motifleri

bulunur.

Bu motiflerin tamamının ortak noktası doğadaki bitkilerden hareketle oluşturulmalarıdır.

Ancak sanatçı gerçek çiçeği birebir çizmez. Çiçeğin ana yapısını koruyarak ayrıntıları sadeleştirir, değiştirir ve kompozisyon içerisinde kullanılabilecek dekoratif bir biçime dönüştürür.

Hatayi grubunu daha ayrıntılı incelemek için Arkeolog.net’teki

Hatayi Motifi Nedir? Kökeni, Özellikleri ve Türk Süsleme Sanatındaki Yeri

başlıklı yazımızı okuyabilirsin.

Goncagül ile Penç Arasındaki Fark Nedir?

Goncagül ve penç aynı bitkisel motif ailesinde yer alsa da çiçeğin görünüş biçimi açısından birbirinden ayrılır.

Penç Motifi

Pençte çiçeğe genellikle yukarıdan, yani kuşbakışı bakılır.

Bu nedenle:

• Çiçek göbeği merkezde görülür.
• Taç yapraklar merkez çevresinde radyal olarak açılır.
• Motif çoğunlukla dairesel görünür.

Goncagül Motifi

Goncagülde ise çiçeğe yandan bakılır.

Çiçek henüz tam açılmadığı için:

• Taç yapraklar merkeze doğru kapalıdır.
• Çanak yapraklar belirgin olabilir.
• Motif yukarı doğru sivrilebilir.
• Bir tomurcuk görünüşü oluşur.

Kısaca:

Penç = açılmış çiçeğin yukarıdan görünüşü
Goncagül = açılmamış veya yarı açılmış çiçeğin yandan görünüşü

Penç motifini ayrıntılı incelemek için

Penç Motifi Nedir? Özellikleri ve Türk Süsleme Sanatındaki Yeri

başlıklı yazımıza göz atabilirsin.

Goncagül ile Hatayi Arasındaki Fark Nedir?

Hatayi ve goncagül de aynı motif ailesine aittir.

Ancak hatayi genellikle daha gelişmiş ve tamamen açılmış bir çiçeğin yandan veya dikine kesit görünüşünden oluşturulur.

Hatayi motiflerinde:

• Çiçeğin göbek kısmı,
• İç yaprakları,
• Dış taç yaprakları,
• Çanak yaprakları

daha ayrıntılı biçimde gösterilebilir.

Goncagülde ise çiçeğin gelişimi henüz tamamlanmamıştır.

Bu nedenle yapraklar daha kapalı, motif daha dar ve çoğunlukla daha küçük boyutludur.

Hatayi, Penç ve Goncagül Arasındaki Fark

Üç motif arasındaki farkı en kolay çiçeğin gelişim durumu ve bakış açısı üzerinden anlayabiliriz:

• Penç: Açılmış çiçeğe yukarıdan bakılır.
• Hatayi: Gelişmiş çiçeğin yandan veya dikine kesit görünüşü stilize edilir.
• Goncagül: Açılmamış veya gelişmekte olan çiçek yandan gösterilir.

Bu üçlü geleneksel Türk bezeme sanatında aynı kompozisyon içerisinde birlikte kullanılabilir.

Goncagül Gerçek Bir Gül müdür?

Goncagül kelimesinde “gül” bulunması, motifin her zaman gerçek bir gül tomurcuğunu temsil ettiği anlamına gelmez.

Geleneksel süsleme sanatındaki üsluplaştırma anlayışında sanatçı:

• Bir gül,
• Şakayık,
• Lotus,
• Başka bir çiçek

gibi doğal biçimlerden esinlenebilir.

Ancak motif oluşturulurken botanik ayrıntıların büyük bölümü değiştirilir.

Bu nedenle bir goncagülü mutlaka belirli bir bitki türüyle eşleştirmek çoğu zaman doğru değildir.

Goncagül Motifinin Temel Özellikleri

1. Tomurcuk Görünüşündedir

Motifin en ayırt edici özelliği çiçeğin henüz tam olarak açılmamış görünmesidir.

2. Yandan Gösterilir

Pençten farklı olarak goncagül genellikle yukarıdan değil, yandan görülür.

3. Dikey Bir Eksene Sahiptir

Goncagül motifleri çoğunlukla aşağıdan yukarı doğru gelişen bir kompozisyona sahiptir.

4. Çanak Yaprakları Belirgindir

Çiçek henüz açılmadığı için alt bölümde çanak yaprakları belirgin şekilde gösterilebilir.

5. Küçük Boyutlarda Kullanılabilir

Goncagül, büyük hatayi motiflerinin yanında yardımcı veya tamamlayıcı motif görevi üstlenebilir.

6. Dal Uçlarında Sık Görülür

Doğadaki büyüme mantığını çağrıştıracak biçimde kıvrık dalların uç noktalarında kullanılabilir.

Goncagül Motifi Nasıl Oluşturulur?

Goncagülün temel yapısı, gerçek bir tomurcuğun ana çizgilerinin sadeleştirilmesine dayanır.

Sanatkâr öncelikle:

• Çiçeğin merkez eksenini,
• Dış yaprakların sınırını,
• Çanak yapraklarını,
• Sapın yönünü

belirler.

Daha sonra gerçek çiçeğe ait küçük ayrıntılar kaldırılarak motif simetrik veya dengeli bir forma dönüştürülür.

Stilizasyon Goncagülde Neden Önemlidir?

Türk süsleme sanatında amaç doğayı fotoğraf gerçekliğinde kopyalamak değildir.

Sanatçı doğadaki çiçeği gözlemler ve onun temel karakterini koruyarak yeni bir biçim oluşturur.

Bu süreçte:

• Yaprak sayısı azaltılabilir,
• Yapraklar büyütülebilir,
• Simetri güçlendirilebilir,
• Gerçek olmayan renkler kullanılabilir,
• Çiçek kompozisyona uygun biçimde uzatılabilir.

Böylece doğal çiçek, tekrar kullanılabilecek geleneksel bir motif hâline gelir.

Goncagül Motifinin Tarihçesi

Goncagülün gelişimi, hatayi grubundaki diğer motiflerden bağımsız değildir.

Bitkisel bezemenin Orta Asya, İran ve Anadolu’daki gelişimi sonucunda farklı çiçek biçimleri giderek daha fazla stilize edilmiştir.

Türk süsleme sanatında bu motif sistemi:

• Selçuklu,
• İlhanlı,
• Timurlu,
• Türkmen,
• Osmanlı

sanat çevrelerinde farklı biçimlerde gelişmiştir.

Özellikle Osmanlı döneminde saray nakkaşhanesinin oluşturduğu desen repertuvarı sayesinde hatayi, penç ve goncagül gibi motifler son derece sistematik biçimde kullanılmaya başlanmıştır.

Selçuklu Sanatında Goncagül

Anadolu Selçuklu sanatında bitkisel motifler taş, ahşap, çini ve farklı süsleme tekniklerinde önemli bir yer tutmuştur.

Selçuklu bezemesinde karşılaşılan stilize tomurcuk ve çiçek biçimleri daha sonraki Osmanlı bitkisel bezeme repertuvarının gelişmesine zemin hazırlamıştır.

Özellikle mimari yüzeylerde geometrik desenlerle bitkisel unsurların bir arada kullanıldığı kompozisyonlar dikkat çeker.

Anadolu Selçuklu mimarisindeki önemli süsleme tekniklerinden biri hakkında ayrıntılı bilgi için

Çini Mozaik Tekniği Nedir? Anadolu Selçuklu Mimarisinde Yapım Aşamaları ve Kullanımı

başlıklı yazımızı inceleyebilirsin.

Osmanlı Sanatında Goncagül Motifi

Goncagül motifinin en gelişmiş örnekleri Osmanlı süsleme sanatında görülür.

Özellikle 15. ve 16. yüzyıllarda hatayi grubunun temel unsurlarından biri hâline gelmiştir.

Osmanlı sanatında goncagül:

• Tezhip,
• Çini,
• Seramik,
• Cilt,
• Kalem işi,
• Kumaş,
• Halı,
• Maden sanatı

gibi çok farklı alanlarda kullanılabilmiştir.

Goncagül Tezhip Sanatında Nasıl Kullanılır?

Tezhip sanatı goncagül motifinin en sık görüldüğü alanlardan biridir.

Klasik tezhip desenlerinde goncagüller çoğunlukla:

• Kıvrık dalların uçlarında,
• Büyük hatayilerin çevresinde,
• Penç motiflerinin arasında,
• Boşluk dolduran küçük motifler olarak

kullanılır.

Bu kullanım tesadüf değildir.

Açılmış büyük çiçeklerle henüz açılmamış goncaların aynı kompozisyonda yer alması, desene doğal bir büyüme ve devamlılık hissi kazandırır.

Goncagül Kompozisyona Nasıl Hareket Kazandırır?

Goncagülün çoğunlukla dal uçlarında bulunması kompozisyonun hareket yönünü belirlemeye yardımcı olur.

Örneğin kıvrık bir dal üzerinde:

• Ana noktada büyük hatayi,
• Ara noktada penç,
• Dal ucunda goncagül

kullanılabilir.

Böylece göz, büyük motiften küçük motife ve dalın ucuna doğru yönlendirilir.

Goncagül Çini Sanatında Kullanılmış mıdır?

Evet. Goncagül, Osmanlı çini sanatındaki stilize bitkisel repertuvarın önemli unsurlarından biridir.

Özellikle klasik dönem İznik çinilerinde:

• Hatayiler,
• Pençler,
• Goncagüller,
• Yapraklar

birbirine bağlanan kıvrık dallar üzerinde birlikte kullanılabilir.

Kanuni Sultan Süleyman Türbesi çinileri üzerine yapılan motif araştırmalarında da hatayi, penç ve goncagül gibi tam üsluplaştırılmış çiçeklerin birlikte kullanıldığı belirtilmektedir.

İznik Seramiklerinde Goncagül

İznik seramiklerinde kullanılan bitkisel repertuvar oldukça geniştir.

Bir tabak veya kâse üzerinde aynı anda:

• Lale,
• Karanfil,
• Sümbül,
• Hatayi,
• Penç,
• Tomurcuk biçimleri

görülebilir.

Goncagül karakterindeki küçük tomurcuklar özellikle uzun dalların uçlarında kompozisyonu tamamlar.

Goncagül ile Natüralist Çiçek Arasındaki Fark

Osmanlı sanatında bütün çiçekler aynı derecede stilize edilmemiştir.

Hatayi, penç ve goncagül tam üsluplaştırılmış çiçekler içerisinde değerlendirilirken 16. yüzyılda özellikle Kara Memi ile birlikte:

• Lale,
• Karanfil,
• Gül,
• Sümbül

gibi daha kolay tanınabilen yarı natüralist çiçekler de yaygınlaşmıştır.

Goncagül ise gerçek bir çiçeğin botanik ayrıntılarını göstermek yerine tomurcuk fikrini dekoratif bir biçime dönüştürür.

Goncagül ve Kara Memi Üslubu

16. yüzyıl Osmanlı sanatının en önemli nakkaşlarından Kara Memi, süsleme sanatına daha doğal görünüşlü bahçe çiçeklerini kazandırmasıyla tanınır.

Kara Memi üslubunda:

• Laleler,
• Karanfiller,
• Güller,
• Sümbüller,
• Bahar dalları

daha doğal görünümleriyle kullanılmaya başlamıştır.

Bununla birlikte klasik hatayi grubu motifleri tamamen ortadan kalkmamıştır.

Goncagül ve benzeri stilize unsurlar yeni natüralist çiçeklerle birlikte kullanılmaya devam etmiştir.

Goncagül ile Saz Üslubu Arasındaki İlişki

Goncagül tek bir motifken Saz Üslubu daha geniş bir bezeme anlayışıdır.

Saz Üslubu kompozisyonlarında:

• Uzun ve sivri hançer yaprakları,
• Büyük hatayiler,
• Kıvrılan yapraklar,
• Çiçek ve tomurcuk biçimleri

birlikte kullanılabilir.

Bu nedenle goncagül benzeri küçük bitkisel unsurlar Saz Üslubu kompozisyonlarının tamamlayıcı parçaları arasında yer alabilir.

Saz Üslubunun tarihini ve Şahkulu’nun sanat anlayışını incelemek için

Saz Üslubu Nedir? Şahkulu ve Hançer Yaprakları

başlıklı yazımıza göz atabilirsin.

Goncagül ile Rumi Aynı Motif midir?

Hayır.

Goncagül açık biçimde bitki ve çiçek kökenli bir motiftir.

Rumi ise daha soyut, kıvrımlı ve farklı bir biçim sistemine sahiptir.

Goncagül:

• Tomurcuk biçimindedir.
• Sap üzerinde yer alır.
• Hatayi grubuna aittir.

Rumi ise:

• Kıvrımlı gövde biçimlerinden oluşur.
• Tepelik, ortabağ ve ayırma gibi farklı türlere sahiptir.
• Kompozisyonda ayrı bir motif sistemi meydana getirir.

Rumi hakkında ayrıntılı bilgi için

Rumi Motifi Nedir? Kökeni, Çeşitleri ve Türk Sanatındaki Gelişimi

başlıklı rehberimizi inceleyebilirsin.

Goncagül Haliç İşi Seramiklerde Görülür mü?

Haliç İşi kompozisyonlarının temel karakterini ince helezon dallar, küçük rozetler ve stilize yapraklar oluşturur.

Bu üsluptaki küçük bitkisel unsurlar hatayi grubundaki çiçek formlarını çağrıştırabilir.

Ancak Haliç İşi ile goncagül aynı kavram değildir.

Goncagül bir motifken Haliç İşi bütün yüzeyi belirleyen bir bezeme üslubudur.

İki kavram arasındaki farkları ayrıntılı görmek için

Haliç İşi Motifi Nedir? Tarihi ve Özellikleri

yazımızı okuyabilirsin.

Şam İşi Seramiklerde Goncagül

Şam İşi olarak adlandırılan 16. yüzyıl İznik seramik grubunda da zengin bitkisel bezemeler görülür.

Mavi, firuze, yeşil ve mor renklerin kullanıldığı bu eserlerde büyük çiçekler ve yaprakların yanında küçük tomurcuk biçimleri de kompozisyonu tamamlayabilir.

Şam İşi seramiklerin özelliklerini incelemek için

Şam İşi Seramikleri Nedir? Tarihi ve Özellikleri

başlıklı yazımıza göz atabilirsin.

Goncagül Motifi Nasıl Çizilir?

Goncagül çiziminin ayrıntıları kullanılan üsluba göre değişir. Bununla birlikte temel çizim mantığı birkaç aşamada açıklanabilir.

1. Merkez Ekseni Belirlenir

Öncelikle çiçeğin dikey yönünü belirleyen bir merkez çizgisi oluşturulur.

2. Çiçeğin Dış Formu Çizilir

Tomurcuğun genel hacmini belirleyen dış sınır çizilir.

Bu biçim çoğunlukla alt kısımda genişler ve üst bölümde daralır.

3. Çanak Yapraklar Eklenir

Tomurcuğun altından yukarı doğru uzanan çanak yapraklar yerleştirilir.

4. Kapalı Taç Yapraklar Çizilir

Çiçeğin merkezindeki taç yapraklar birbirinin üzerine kapanacak biçimde düzenlenir.

5. Sap Eklenir

Motif kompozisyon içerisindeki kıvrık dala bağlanır.

6. İç Süslemeler Yapılır

Büyük goncagüllerde yaprakların içerisine:

• İnce damarlar,
• Küçük damlalar,
• Renkli alanlar,
• Yardımcı çizgiler

eklenebilir.

Goncagül Motifinde Simetri Var mıdır?

Goncagüller çoğunlukla merkezî bir eksen etrafında dengeli biçimde çizilir.

Çiçeğin sağ ve sol tarafındaki:

• Çanak yaprakları,
• Taç yaprakları,
• Yan uzantılar

birbirine yakın biçimde düzenlenebilir.

Ancak bütün tarihî örneklerin tamamen simetrik olması gerekmez.

Özellikle serbest kompozisyonlarda goncagülün dalın hareketine uyum sağlamak amacıyla yana doğru eğildiği görülebilir.

Goncagül Hangi Renklerle Boyanır?

Goncagül için zorunlu bir renk düzeni bulunmaz.

Kullanıldığı sanat alanına göre:

• Altın,
• Kobalt mavisi,
• Lacivert,
• Firuze,
• Kırmızı,
• Pembe,
• Yeşil,
• Beyaz

gibi renkler kullanılabilir.

Tezhipte altın ve lacivert ağırlıklı örnekler görülürken İznik seramiklerinde mavi, firuze, yeşil ve kırmızı tonları öne çıkabilir.

Goncagül Motifi Hangi Sanatlarda Kullanılır?

Goncagül yalnızca tezhip sanatına özgü değildir.

Motif tarih boyunca:

• Tezhip,
• Çini,
• Seramik,
• Cilt sanatı,
• Kalem işi,
• Tekstil ve kumaş,
• Halı ve kilim,
• Ahşap süsleme,
• Taş bezeme,
• Maden sanatı,
• Çağdaş geleneksel sanat uygulamaları

gibi çok sayıda alanda kullanılabilmektedir.

Goncagül Kompozisyonda Nerede Kullanılır?

Goncagül özellikle küçük ve yönlü yapısı sayesinde kompozisyon içerisinde önemli bir görev üstlenir.

En sık:

• Dal uçlarında,
• Büyük hatayilerin çevresinde,
• Boşlukların doldurulmasında,
• Bordürlerde,
• Kıvrık dalların geçiş noktalarında

kullanılır.

Böylece kompozisyon büyük motiflerle sonlandırılmak yerine küçük ve zarif bir biçimde devam ettirilir.

Goncagül Motifinin Sembolik Anlamı Var mıdır?

Goncagül için bütün tarihî dönemlerde ve bütün eserlerde geçerli kesin bir sembolik anlam belirlemek doğru değildir.

Motif esas olarak dekoratif bitkisel bir unsurdur.

Ancak gonca ve tomurcuk biçiminin doğal çağrışımları nedeniyle:

• Başlangıç,
• Gençlik,
• Gelişme,
• Bahar,
• Yenilenme,
• Açılmayı bekleyen güzellik

gibi kavramlarla ilişkilendirilebilir.

Yine de belirli bir tarihî eserde goncagülün kesin olarak bu anlamlardan birini taşıdığını söylemek için eserin tarihsel ve kültürel bağlamının ayrıca incelenmesi gerekir.

Goncagül Motifi Nasıl Tanınır?

Bir motifin goncagül olup olmadığını anlamak için şu özelliklere bakılabilir:

• Çiçek yandan mı gösteriliyor?
• Taç yapraklar tamamen açılmamış mı?
• Motif yukarı doğru daralıyor mu?
• Alt bölümde çanak yaprakları görülüyor mu?
• Motif bir dalın ucunda mı bulunuyor?
• Tomurcuk görünüşü taşıyor mu?

Bu özelliklerin büyük bölümü bulunuyorsa motifin goncagül olması kuvvetle muhtemeldir.

Goncagül Motifi Hakkında Yanlış Bilinenler

Goncagül Her Zaman Gül Çiçeğidir

Hayır. Goncagül terimi stilize tomurcuk biçimini ifade eder. Her örnek botanik olarak gerçek bir gül değildir.

Goncagül ile Penç Aynı Motiftir

Hayır. Penç açılmış çiçeğin tepeden görünüşüyken goncagül açılmamış çiçeğin yandan görünüşüdür.

Goncagül ile Hatayi Aynıdır

Hayır. Aynı motif grubunda bulunurlar ancak çiçeğin gelişim aşaması ve biçimi farklıdır.

Goncagül Yalnızca Tezhipte Kullanılır

Hayır. Çini, seramik, tekstil, cilt, kalem işi ve daha birçok sanat alanında kullanılabilir.

Goncagül Her Zaman Küçüktür

Genellikle yardımcı motif olarak küçük boyutlarda kullanılsa da kompozisyona bağlı olarak daha büyük ve ayrıntılı örnekler de oluşturulabilir.

Goncagül Motifi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Goncagül motifi nedir?

Goncagül, henüz açılmamış veya gelişmekte olan bir çiçeğin yandan görünüşünün stilize edilmesiyle oluşturulan geleneksel bitkisel süsleme motifidir.

Goncagül hangi motif grubundadır?

Hatayi grubu olarak adlandırılan bitkisel motifler içerisinde yer alır.

Goncagül ile penç arasındaki fark nedir?

Penç açılmış bir çiçeğin yukarıdan görünüşüdür. Goncagül ise açılmamış veya kısmen açılmış çiçeğin yandan görünüşüdür.

Goncagül ile hatayi arasındaki fark nedir?

Hatayi daha gelişmiş ve açılmış bir çiçeği temsil ederken goncagül gelişme aşamasındaki tomurcuk görünüşünü temsil eder.

Goncagül gerçek bir gül müdür?

Her zaman değil. Terim belirli bir çiçeğin botanik resmi yerine genel olarak stilize tomurcuk biçimini ifade eder.

Goncagül Osmanlı sanatında kullanılmış mıdır?

Evet. Osmanlı tezhip, çini, seramik, cilt, kalem işi ve tekstil sanatında yaygın biçimde kullanılmıştır.

Goncagül İznik çinilerinde var mıdır?

Evet. Klasik İznik çini desenlerinde hatayi, penç ve yapraklarla birlikte goncagül karakterindeki tomurcuk motifleri kullanılabilir.

Goncagül nasıl çizilir?

Dikey merkez ekseni çizildikten sonra kapalı çiçeğin dış formu, çanak yaprakları ve iç taç yaprakları oluşturulur. Daha sonra sap eklenerek motif kıvrık dala bağlanır.

Goncagül hangi renklerle kullanılır?

Altın, lacivert, kobalt mavisi, firuze, kırmızı, pembe, yeşil ve beyaz başta olmak üzere farklı renklerle uygulanabilir.

Goncagül motifinin anlamı nedir?

Kesin ve evrensel bir sembolik anlamı bulunmaz. Bununla birlikte tomurcuk görünüşü nedeniyle gençlik, gelişme, başlangıç ve yenilenme gibi kavramları çağrıştırabilir.

Sonuç

Goncagül motifi, Türk ve İslam süsleme sanatında henüz açılmamış veya gelişmekte olan çiçeğin yandan görünüşünün stilize edilmesiyle oluşturulan temel bitkisel motiflerden biridir.

Hatayi ve penç ile birlikte hatayi grubunun önemli unsurlarından olan goncagül, çiçeğin farklı gelişim aşamalarını aynı kompozisyon içerisinde göstermeye imkân tanır.

Penç açılmış çiçeğin yukarıdan görünüşünü, hatayi gelişmiş çiçeğin daha ayrıntılı yandan veya kesit görünüşünü temsil ederken goncagül tomurcuk aşamasındaki çiçeği ifade eder.

Goncagülün özellikle kıvrık dalların uçlarında kullanılması, desene yalnızca görsel denge değil aynı zamanda hareket ve süreklilik kazandırır.

Selçuklu sanatından Osmanlı’nın klasik dönemine uzanan süreçte gelişen bu motif; tezhip, çini, seramik, cilt, tekstil ve kalem işi gibi çok farklı sanat dallarında uygulanmıştır.

Günümüzde de geleneksel Türk sanatlarıyla ilgilenen sanatçılar tarafından kullanılmaya devam eden goncagül, doğanın birebir kopyalanmadığı; aksine gözlem, hayal gücü ve geometrik düzen aracılığıyla yeniden yorumlandığı Türk süsleme anlayışının zarif örneklerinden biridir.

Kaynakça

• İnci Ayan Birol, “Tezhip”, TDV İslâm Ansiklopedisi.
  
  https://islamansiklopedisi.org.tr/tezhip
  
• İnci Ayan Birol – Çiçek Derman, Türk Tezyinî Sanatlarında Motifler, Kubbealtı Neşriyatı.
• Edip Yılmaz – Rumeysa Şimşek, “Tezhip ve Tezhip’te Kullanılan Motif ve Teknikler”, Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 8, Sayı 2, 2019.
  
  https://dergipark.org.tr/tr/pub/bitlissos/article/636301
  
• “Kanuni Sultan Süleyman Türbesi Çinilerinde Yer Alan Tam Üsluplaştırılmış Çiçekler: Hatayi, Penç ve Goncagül”, Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi.
  
  https://dergipark.org.tr/en/pub/korkutataturkiyat/article/1418886
  
• Arkeolog.net, “Hatayi Motifi Nedir? Kökeni, Özellikleri ve Türk Süsleme Sanatındaki Yeri”.
  
  İlgili yazıyı okuyun.
  
• Arkeolog.net, “Penç Motifi Nedir? Özellikleri ve Türk Süsleme Sanatındaki Yeri”.
  
  İlgili yazıyı okuyun.
  
• Arkeolog.net, “Rumi Motifi Nedir? Kökeni, Çeşitleri ve Türk Sanatındaki Gelişimi”.
  
  İlgili yazıyı okuyun.
  
• Arkeolog.net, “Saz Üslubu Nedir? Şahkulu ve Hançer Yaprakları”.
  
  İlgili yazıyı okuyun.
  
• Arkeolog.net, “Haliç İşi Motifi Nedir? Tarihi ve Özellikleri”.
  
  İlgili yazıyı okuyun.
  
• Wikimedia Commons, 16. yüzyıl Osmanlı İznik seramik örnekleri.