Hititler Kimdir? Anadolu’nun İlk Büyük İmparatorluğunun Tarihi

Hititler kimdir? Hititler, MÖ yaklaşık 1650-1200 yılları arasında Orta Anadolu’da hüküm süren ve Anadolu’da ilk büyük merkezi devleti kuran Hint-Avrupa kökenli bir uygarlıktır. Başkentleri Hattuşa (günümüzde Çorum’un Boğazkale ilçesi) olan Hititler, güçlü siyasi teşkilatlanmaları, gelişmiş hukuk sistemi, diplomatik ilişkileri ve askeri başarılarıyla Antik Çağ’ın en önemli devletlerinden biri olarak kabul edilir. Mısır, Asur, Babil ve Mitanni gibi dönemin büyük güçleriyle mücadele eden Hititler, özellikle MÖ 1274 yılında gerçekleşen Kadeş Savaşı ve ardından imzalanan Kadeş Antlaşması ile dünya tarihine damga vurmuştur.

Arkeoloji açısından Hititler yalnızca Anadolu tarihinin değil, Eski Yakın Doğu tarihinin de temel uygarlıklarından biridir. Boğazköy-Hattuşa kazılarında ortaya çıkarılan binlerce çivi yazılı tablet, tapınak, saray, sur sistemi ve kaya kabartmaları sayesinde Hititlerin siyasi yapısı, dini inançları, hukuk anlayışı ve gündelik yaşamı ayrıntılı biçimde günümüze ulaşmıştır. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Hattuşa, bugün Hitit uygarlığını anlamamızı sağlayan en önemli arkeolojik merkezlerden biridir.

Hititler Kimdir : Antik Anadolu’nun Güçlü İmparatorluğu ve Bronz Çağı Uygarlığı

Hititler Kimdir?

Hititler, Anadolu’da güçlü bir merkezi devlet kurarak bölgenin siyasi dengelerini değiştiren ve yaklaşık beş yüz yıl boyunca hüküm süren bir uygarlıktır. Kendilerini “Neşa Halkı” olarak adlandırmış, dillerini ise Neşili olarak tanımlamışlardır. Modern literatürde kullanılan “Hitit” adı ise Eski Ahit’te geçen “Heth” veya “Hitit” ifadelerinden türemiştir.

Hititler, yerel Anadolu kültürleri ile Mezopotamya ve Suriye geleneklerini bir araya getirerek kendilerine özgü bir uygarlık oluşturmuştur. Bu sentez; mimaride, hukukta, dinde ve sanatta açıkça görülmektedir.

Hititlerin Kökeni

Hititlerin Anadolu’ya MÖ 3. binyılın sonları ile MÖ 2. binyılın başlarında gelen Hint-Avrupa dilli topluluklardan biri olduğu kabul edilmektedir. Anadolu’ya geldiklerinde bölgede Hattiler ve Hurriler gibi yerli halklar yaşamaktaydı.

Yeni gelen topluluklar zamanla yerel kültürlerle kaynaşmış ve güçlü bir devlet yapısı oluşturmuştur. Bu nedenle Hitit uygarlığı, yalnızca göç eden bir topluluğun değil; Anadolu’nun farklı kültürlerinin birleşmesiyle ortaya çıkan karma bir medeniyet olarak değerlendirilir.

Hitit Devleti Nasıl Kuruldu?

Hitit Devleti’nin kuruluşu MÖ yaklaşık 1650 yılına tarihlendirilmektedir. İlk büyük kral olarak kabul edilen I. Hattuşili, başkenti Hattuşa’ya taşıyarak devletin temellerini güçlendirmiştir.

Onun ardından gelen I. Murşili, Babil’e kadar ilerleyerek dönemin en güçlü devletlerinden birine karşı başarılı bir sefer düzenlemiştir. Daha sonraki yüzyıllarda Şuppiluliuma I döneminde Hitit Devleti, gerçek anlamda bir imparatorluğa dönüşmüş ve Anadolu’nun yanı sıra Kuzey Suriye’nin büyük bölümünü kontrol altına almıştır.

Başkent Hattuşa

Hitit İmparatorluğu’nun başkenti Hattuşa, günümüzde Çorum’un Boğazkale ilçesi yakınlarında yer almaktadır.

Yaklaşık 180 hektarlık alanı kaplayan kent, surlarla çevrili güçlü savunma sistemi, anıtsal kapıları, tapınakları, sarayları ve idari yapılarıyla dikkat çeker.

Aslanlı Kapı, Kral Kapısı ve Sfenksli Kapı, Hitit taş işçiliğinin en önemli örnekleri arasında yer almaktadır. Büyük Tapınak ise devlet dininin merkezi konumundaydı.

Boğazköy kazılarında bulunan yaklaşık otuz bin çivi yazılı tablet, Hitit tarihinin aydınlatılmasını sağlayan en önemli arkeolojik buluntular arasında kabul edilmektedir.

Hititlerde Devlet Yönetimi

Hitit Devleti, güçlü bir merkezi monarşiyle yönetiliyordu. Devletin başında Büyük Kral (Labarna) bulunuyordu. Kral yalnızca siyasi lider değil, aynı zamanda başkomutan ve başrahip görevini de üstleniyordu.

Kraliçe (Tavananna) ise dini törenlerde önemli yetkilere sahipti ve bazı dönemlerde devlet yönetiminde aktif rol oynuyordu.

Hititlerde ayrıca Pankuş adı verilen bir danışma meclisi bulunuyordu. Bu yapı, kralın yetkilerini belirli ölçüde denetleyen erken dönem siyasal kurumlardan biri olarak değerlendirilmektedir.

Hitit Hukuku

Hitit hukuk sistemi, Eski Çağ’ın en gelişmiş hukuk düzenlerinden biri olarak kabul edilir.

Diğer birçok uygarlığın aksine ölüm cezası sınırlı uygulanmış, pek çok suçta para cezası veya tazminat sistemi tercih edilmiştir.

Hayvanların korunması, tarım arazileri, evlilik, miras ve kölelik gibi konuları düzenleyen ayrıntılı kanunlar hazırlanmıştır.

Bu yönüyle Hitit hukuku, dönemi için oldukça gelişmiş ve pragmatik bir yapıya sahiptir.

Hitit Dini

Hitit dini çok tanrılı bir inanç sistemine dayanıyordu.

Hititler, fethettikleri bölgelerin tanrılarını da kendi panteonlarına ekledikleri için kaynaklarda “Bin Tanrılı Halk” olarak anılmıştır.

En önemli tanrılar arasında Fırtına Tanrısı Tarhunt ile Güneş Tanrıçası Arinna yer almaktadır.

Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı’ndaki kaya kabartmaları, Hitit dini ve mitolojisini anlamamızı sağlayan en önemli arkeolojik kaynaklardan biridir.

Hitit Sanatı ve Mimarisi

Hitit sanatı daha çok anıtsal mimari, kaya kabartmaları, mühürler ve taş heykeller üzerinden gelişmiştir.

Alacahöyük Sfenksleri, Yazılıkaya kabartmaları, İvriz Kaya Anıtı ve Hattuşa sur kapıları Hitit sanatının en tanınmış örnekleri arasında yer almaktadır.

Kabartmalarda tanrılar, krallar, savaşçılar ve dini törenler ayrıntılı biçimde betimlenmiştir.

Kadeş Savaşı ve Kadeş Antlaşması

Hitit tarihinin en önemli olaylarından biri, MÖ 1274 yılında Mısır Firavunu II. Ramses ile Hitit Kralı II. Muvatalli arasında gerçekleşen Kadeş Savaşı’dır.

Savaş kesin bir galiple sonuçlanmamış, yıllar sonra taraflar arasında tarihin bilinen en eski uluslararası barış antlaşmalarından biri olan Kadeş Antlaşması imzalanmıştır.

Antlaşmanın bir kopyası bugün Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde diplomasi tarihinin simgelerinden biri olarak sergilenmektedir.

Hititlerin Yıkılışı

MÖ yaklaşık 1200 yılında Doğu Akdeniz’de yaşanan büyük siyasi ve ekonomik krizler, Deniz Kavimleri’nin saldırıları, iç karışıklıklar ve ticaret ağlarının bozulması Hitit İmparatorluğu’nun zayıflamasına neden olmuştur.

Başkent Hattuşa terk edilmiş ve merkezi devlet yapısı çökmüştür.

Ancak Hitit kültürü tamamen ortadan kalkmamış; Güneydoğu Anadolu ve Kuzey Suriye’de Geç Hitit Beylikleri aracılığıyla varlığını birkaç yüzyıl daha sürdürmüştür.

Arkeolojide Hititlerin Önemi

Hititler, Anadolu arkeolojisinin temel araştırma alanlarından biridir.

Boğazköy, Alacahöyük, Ortaköy (Şapinuva), Kuşaklı (Sarissa) ve Yazılıkaya gibi merkezlerde yürütülen kazılar sayesinde Hitit siyasi tarihi, ekonomisi, dini, sanatı ve günlük yaşamı ayrıntılı biçimde ortaya çıkarılmıştır.

Çivi yazılı tabletler yalnızca Hitit tarihini değil; Mısır, Asur, Babil ve diğer Yakın Doğu devletleriyle olan ilişkileri de anlamamıza katkı sağlamaktadır.

Sonuç

Hititler, Anadolu’da ilk büyük imparatorluğu kurarak Eski Yakın Doğu’nun siyasi, hukuki ve kültürel gelişiminde belirleyici rol oynayan en önemli uygarlıklardan biridir. Güçlü devlet teşkilatı, gelişmiş hukuk sistemi, diplomatik başarıları ve zengin kültürel mirasıyla yalnızca Anadolu tarihini değil, dünya tarihini de derinden etkilemiştir.

Bugün Hattuşa, Yazılıkaya ve Alacahöyük gibi arkeolojik merkezlerde sürdürülen bilimsel çalışmalar sayesinde Hitit uygarlığına ilişkin bilgiler her geçen yıl daha da zenginleşmektedir. Gün yüzüne çıkarılan her yeni buluntu, Anadolu’nun binlerce yıllık geçmişini daha iyi anlamamıza katkı sunmaktadır.

Akademik Kaynakça

• Bryce, Trevor. The Kingdom of the Hittites. Oxford University Press, 2005.
• Collins, Billie Jean. The Hittites and Their World. Society of Biblical Literature, 2007.
• Macqueen, J. G. The Hittites and Their Contemporaries in Asia Minor. Thames & Hudson, 1986.
• Klengel, Horst. The History of the Hittites. Brill, 1999.
• Gurney, O. R. The Hittites. Penguin Books, 1990.