Dandanakan’da Bin Yıllık Işık: Efsanevi Kentten Çıkan Selçuklu Şaheseri
Türk tarihinin dönüm noktalarından biri olan Dandanakan Savaşı’nın yaşandığı topraklarda, arkeoloji dünyasını heyecanlandıran bir keşif yapıldı. Türkmenistan’ın Marı (Merv) şehri yakınlarındaki efsanevi Dandanakan kentinde yürütülen kazılarda, 1000 yıl öncesinden günümüze ulaşan, mimari detaylarıyla büyüleyen nadir bir seramik lamba gün yüzüne çıkarıldı. Türkmenistan Uluslararası Bilgi Merkezi’nden yapılan açıklamaya göre bu buluntu,...
Türk tarihinin dönüm noktalarından biri olan Dandanakan Savaşı’nın yaşandığı topraklarda, arkeoloji dünyasını heyecanlandıran bir keşif yapıldı. Türkmenistan’ın Marı (Merv) şehri yakınlarındaki efsanevi Dandanakan kentinde yürütülen kazılarda, 1000 yıl öncesinden günümüze ulaşan, mimari detaylarıyla büyüleyen nadir bir seramik lamba gün yüzüne çıkarıldı.
Türkmenistan Uluslararası Bilgi Merkezi’nden yapılan açıklamaya göre bu buluntu, sadece bir aydınlatma aracı değil; Selçuklu ve Gaznevi dönemlerinin estetik anlayışını ve İslam sanatındaki “ışık felsefesini” yansıtan paha biçilemez bir sanat eseri.
10. Yüzyıldan Kalan “Minyatür Mimari”
Arkeologların Marı şehrinin 35 kilometre güneybatısında bulduğu bu eser, dönemin seramik ustalarının ne kadar ileri bir teknik bilgiye sahip olduğunu kanıtlıyor. Yaklaşık 20 cm yüksekliğindeki lamba, hafif ve gözenekli pişmiş topraktan imal edilmiş.
Ancak onu özel kılan şey, basit bir kandil formu yerine, adeta minyatür bir mimari yapıyı andırması:
-
Kubbeli Gövde: Lamba, sağlam bir kaide üzerine oturan kubbeli bir gövdeye sahip.
-
Minare Boyun: Gövdenin üst kısmı, bir minareyi andıran zarif bir boyunla tamamlanıyor.
-
Mühendislik Harikası: Bu özel tasarım, alevi rüzgar gibi dış etkenlerden korurken, hava akışını mükemmel şekilde optimize ederek dumanın tahliyesini sağlıyor.
Dandanakan kazısı Selçuklu seramik lambası, Türkmenistan arkeolojik buluntu.
Duvarlarda Mistik “Işık ve Gölge” Dansı
Lambanın üzerindeki işlemeler, eserin sadece fonksiyonel değil, aynı zamanda dekoratif bir amaçla üretildiğini gösteriyor. Gövdedeki delikler ve bezemeler, lamba yakıldığında dışarı sızan ışığın duvarlarda büyüleyici bir gölge oyunu oluşturmasını sağlıyordu.
Uzmanlar, lambanın üzerindeki motiflerin nadirliğine dikkat çekiyor:
-
Geometrik ve Bitkisel: Klasik İslam sanatı bezemeleri.
-
Antropomorfik Figürler: Dönemin seramiklerinde nadir rastlanan “insan biçimli” kazımalar, bu eseri arkeolojik açıdan eşsiz kılıyor.
İlahi Işığın Sembolü
İslam kültüründe ışık, tarih boyunca “ilahi olanı” ve manevi aydınlanmayı temsil etmiştir. Arkeologlara göre Dandanakan’da bulunan bu lamba, ruhu bedensel bir biçimde simgeleyen derin bir manevi anlam taşıyor. Eser, Horasan bölgesinin zengin manevi dünyasını; Gaznevi ve Erken Selçuklu sanat geleneklerinin senteziyle sunuyor.
Müzede Yerini Alacak
Tarihi İpek Yolu üzerindeki stratejik önemi bir kez daha kanıtlanan Dandanakan’dan çıkarılan bu eser, yapılacak detaylı restorasyon ve inceleme süreçlerinin ardından Türkmenistan’ın arkeoloji koleksiyonundaki yerini alacak.
Kaynak: TRT Avaz (02 Ocak 2026)
-
